Inwentaryzacja gniazd tarłowych na Słupi

Autor: Artur Wysocki & Marcin Miller | Dodany: 2004-03-24

wyślij znajomemu   wydrukuj stronę

  1  2  następna   




1.Wstęp
Słupia jest jedną z głównych rzek Pomorza Środkowego, do których wpływają na tarło trocie, a w ostatnich latach dzięki działaniom restytucyjnym również łososie. Dzięki wybudowanej nowoczesnej przepławce na jazie w Słupsku, wędrujące ryby mogą docierać na tarliska znajdujące się w Słupi do elektrowni w Krzyni, oraz do dopływów: Glaźna, Kwacza, Żelkowa Woda, Kamienna, Skotawa. Inwentaryzacją objęto odcinki rzek dostępne dla troci i łososia tj. Słupię od rozlewiska poniżej zapory w Krzyni do ujścia Skotawy, Skotawę od elektrowni w Skarszewie Dolnym do ujścia do Słupi, Kwaczą, Glaźną od młyna w Krępie do ujścia do Słupi.




















































Inwentaryzacje przeprowadzali wędkarze z Klubu „Trzy Rzeki” przy ZO PZW Słupsk i pracownicy Parku Krajobrazowego”Dolina Słupi” po uprzednim przeszkoleniu nad wodą przez dr. Piotra Dębowskiego z IRŚ Pracowni Rybactwa Rzecznego w Gdańsku.


2.Metodologia
Liczenie gniazd przeprowadzono w grudniu 2003 roku. Termin wydawał się optymalny, ponieważ tarło troci było już właściwie ukończone, zauważono tylko kilka troci pływających w okolicach tarlisk i dwie pary w trakcie tarła, a jednocześnie kopce tarłowe nie uległy jeszcze zaglonieniu i były dobrze widoczne, jako górki jasnego, oczyszczonego z glonów i piasku żwiru na tle ciemnego zazwyczaj dna. Przyjęto metodę klasyfikacji gniazd zaproponowaną przez dr. Dębowskiego. Gniazda dzielono ze względu na ich wielkość tj. o średnicy do 1m zaliczano jako małe, od 1m do 2m jako średnie, powyżej 2m jako duże. W związku z tym, że niemożliwe jest określenie gatunku ryby po kształcie gniazda przyjmuje się, że gniazda małe są zakładane przez pstrągi potokowe, (ewentualnie niewielkie trocie), gniazda średnie klasyfikuje się jako typowo trociowe, natomiast gniazda duże tj. powyżej 2m mogły zostać wykonane przez łososie, choć wydaje się zazwyczaj,że są to gniazda troci. Podczas wcześniejszych obchodów rzeki czasami obserwowano tarło kolejnych par ryb w tych samych miejscach, w takich sytuacjach kolejne samice bardzo rozbudowują takie gniazdo, czasami kopiec żwiru przesunięty ogonami kolejnych samic osiąga dużą wysokość i wyraźnie załamuje nurt na powierzchni rzeki. Ocenianie wielkości ryb w takim przypadku po wielkości gniazda może być tylko mylące.


























Do inwentaryzacji zaliczano tylko gniazda, które nie budziły żadnych wątpliwości, co do ich pochodzenia tzn. musiały zawierać sekwencje kopiec z żwiru i wybity ogonem samicy dołek przed nim. Wszelkie oczyszczenia żwiru z niewyraźnym rysunkiem kopca, lub jasne górki żwiru na głębokości uniemożliwiającej jednoznaczną ich identyfikację były w inwentaryzacji pomijane. Również pomijano gniazda o średnicy poniżej 0,5m.
Liczenie odbywało się za pomocą identyfikacji wzrokowej za pomocą okularów polaryzacyjnych podczas obchodu z brzegu. Dopływy były opisywane z jednego brzegu, natomiast Słupia była opisywana przez dwie grupy wolontariuszy idących równolegle po obu stronach rzeki. W razie wątpliwości, co do wielkości opisujący podchodził do gniazda w spodniobutach i zniekształcony obraz podwodny weryfikował z bliska. Liczenie gniazd na Słupi jest możliwe głównie w sobotę i niedzielę, gdy zespół elektrowni Gałęźna, Konradowo, Krzynia w związku z mniejszym zapotrzebowaniem energetycznym podczas weekendu ogranicza przepływ wody. Poziom wody obniża się o około 60cm, dzięki czemu dno rzeki jest dobrze widoczne na dużej powierzchni.
Opisywane rzeki zostały podzielone na w miarę równe odcinki podzielone mostami, kładkami, lub jazami. Każdy odcinek został indywidualnie opisany. Dodatkowo na mapce wyróżniono opisane fragmenty rzek z zaznaczeniem odcinków gdzie występowało zgrupowanie gniazd, oraz gdzie zagęszczenie tarlisk było szczególnie duże.

3.Wyniki

SŁUPIA
została podzielona na dwa odcinki: Krzynia – most drogowy w Leśnym Dworze i Leśny Dwór – ujście Skotawy. Charakter rzeki na tych dwóch odcinkach jest zbliżony, szerokość kilkanaście metrów, głębokość 0.8-2.5m, rzeka w miarę zbliżania się do ujścia Skotawy pogłębia się. Na całym odcinku występują zakola na przemian z odcinkami prostymi, często w nurcie leżą zwalone drzewa, a brzegi są na ogół strome z oberwanymi burtami. Wahania poziomu wody w cyklu dobowym i tygodniowym powodują dosyć intensywne procesy erozyjne brzegów rzeki.

Odcinek Krzynia – Leśny Dwór
Wypływ z rozlewiska poniżej elektrowni w Krzyni ma charakter uregulowanego kanału z dnem piaszczystym z domieszką muszli raciecznicy. Na tym fragmencie obserwowane były doły mające charakter gniazd tarłowych, ale ze względu na podłoże, które nie spełniało warunków do inkubacji ikry nie były one uwzględniane w ewidencji. Pierwsze zgrupowanie gniazd napotkano ok. 800m poniżej połączenia rzeki ze starym korytem. Następne duże tarlisko znajdowało się poniżej pierwszego ok. 600m i zaczynało się poniżej wyspy i miało długość ok. 400m. Odcinek ten jest dosyć szeroki z płytkimi meandrami o podłożu w dużej mierze żwirowym, zlokalizowano tam kilkanaście gniazd. Jest to największe tarlisko na tym odcinku. Dalej do mostu zlokalizowano dwa skupiska po parę gniazd, ostatnie dwa duże gniazda można było zaobserwować z mostu drogowego w Leśnym Dworze.

















Odcinek Leśny Dwór – ujście Skotawy

Rzeka ma podobny charakter jak powyżej, częściej jednak występują odcinki z głębszą wodą. Pierwsze 3 gniazda założone były zaraz poniżej mostu, dalej parę pojedynczych gniazd zlokalizowanych było na odcinku ok.300m zakończonym ostrym łukiem w lewo (pod lasem). Na zakręcie tym znajduje się dogodne podłoże żwirowe, w którym zlokalizowano 4 kopce tarłowe. Następny kilometr rzeki to odcinek z paroma pojedynczymi gniazdami, gdy rzeka zbliża się do lasu następuje zwiększenie ilości tarlisk, niektóre z nich są bardzo duże. Po wpłynięciu ponownie w łąki gniazda zlokalizowane są pojedynczo lub ze względu na znaczną głębokość nie można ich zauważyć. Choć niektóre z nich osiągają wielkość 3-4m. Na około 1km przed ujściem Skotawy znajduje się największe tarlisko na tym odcinku. Jest to miejsce gdzie rzeka podmywa dużą leśną skarpę tworząc bystrza i przez miejscową ludność nazywane jest ”łososiową górką”. Na tym odcinku ok. 200m zostało policzone 18 gniazd. Poniżej tego tarliska, aż do ujścia Skotawy nie znaleziono żadnego gniazda.

















SKOTAWA
Została podzielona na trzy odcinki; od elektrowni w Skarszewach Dolnych do mostku drewnianego w Skarszewach Dolnych, od mostku do nieczynnego wiaduktu kolejowego, od wiaduktu do ujścia. Rzeka na opisywanym fragmencie posiada podobny charakter. Szerokość ok. 5-8m, głębokość 0.5 – 1m ,stosunkowo duży spadek, żwirowate lub piaszczyste dno, w nurcie częste kamienie, zwalone drzewa. Bystry prąd nieco zwalnia dopiero przed ujściem do Słupi.


Odcinek Elektrownia Skarszów Dolny – drewniany mostek w Skarszowie Dolnym

Rzeka ma charakter wody górskiej, liczne bystrza, kamieniste i żwirowe dno, częste pomycia burt brzegowych, głęboczki na przemian z płyciznami. Ten ok. 500m odcinek wydaje się być idealnym tarliskiem troci, łososi, i pstrągów potokowych. Gniazda były zlokalizowane na całym odcinku, ze szczególnym nasileniem w okolicach elektrowni. Zarówno elektrownia uniemożliwiająca dalszą wędrówkę rybom jak i podłoże składające się w dużej mierze ze żwiru i otoczaków sprawiają, że zagęszczenie gniazd w stosunku do długości odcinka było tu największe z pośród badanych odcinków Słupi i jej dopływów.















Odcinek mostek w Skarszewie Dolnym – stary wiadukt
Odcinek ma długość ok. 500m i charakterem jest podobny do wyższego. Jest trochę płytszy. Pierwsze duże zgrupowanie kilkunastu gniazd znajduje się na długości ok. 200m poniżej mostku, drugie mniejsze poniżej ruin starej papierni.

















Odcinek stary wiadukt – ujście do Słupi
Długość ok. 500m.Prąd rzeki początkowo dosyć bystry w miarę zbliżania się do Słupi zwalnia. Gniazda zostały zlokalizowane tylko w pierwszej połowie odcinka. Ich ilość w stosunku do odcinków znajdujących się wyżej była wyraźnie mniejsza.
















  1  2  następna   


Reguła - na klenia


muchy trociowe Edmunda Antropika


Frąckiewicz - duże mokre


Wiosenny swap


Mokot - big fly & big game