Pstrąża kołyska cz. I

Autor: Józef Jeleński | Dodany: 2002-12-19

wyślij znajomemu   wydrukuj stronę

  1  2  3  4  następna   




SZTUCZNE URZĄDZENIA
WSPOMAGAJĄCE NATURALNE TARŁO PSTRĄGÓW


1. Naturalne tarło pstrągów.
wędrówki, gniazda tarłowe, charakterystyka żwiru tarlisk, czynniki zaburzające naturalne tarło, inwentaryzacja gniazd tarłowych i oszacowanie zdolności reprodukcyjnej pstrągów.



Naturalne tarło pstrągów odbywa się w charakterystycznych miejscach, których przydatność okazuje się niejako automatycznie. Uważa się, że 80% pstrągów odbywa tarło dokładnie w tym samym miejscu, w którym kiedyś się wylęgło. Te 80% decyduje o ilości potomstwa w okolicy, a pozostałe 20% odpowiada za wyszukiwanie i wykorzystywanie “rezerwowych" tarlisk, które w przypadku katastrof naturalnych niszczących oryginalne miejsca rozrodu dają szansę przetrwania populacji. Dokładnie ten sam mechanizm jest odpowiedzialny za znikome efekty naturalnego tarła pstrągów pochodzących z zarybienia materiałem z innych cieków lub dorzeczy i wychowywanych w warunkach odmiennych od zarybionego cieku, na przykład w stawach.

Brak znajomości miejsca własnego poczęcia i pochodzenia, lub zniszczenie takiego miejsca, czy pozbawienie pstrągów dostępu do niego, to główne przyczyny niewystarczającej reprodukcji naturalnej.

1.1 Wędrówki

Dotarcie do tarliska oznacza dla pstrąga dłuższe lub krótsze wędrówki, od kilkuset metrów w potokach do kilkunastu kilometrów w rzekach posiadających dostęp do potoków tarliskowych, kilkadziesiąt do kilkuset kilometrów w przypadku jezior i mórz zasiedlonych przez pstrągi. Wędrówki odbywają się głównie pod osłoną nocy lub zmąconej wody, a ich maksymalne natężenie odpowiada przepływom w rzece od 0,3 do 0,7 przepływu średniego. Przeszkody w postaci wodospadów pokonywane są “z marszu", wyższe potrafią zatrzymać pstrągi na dłużej, a po przekroczeniu pewnej wysokości stają się nie do przebycia. Im większy pstrąg, tym wyższą przeszkodę potrafi przekroczyć, jednak pod warunkiem odpowiedniej głębokości wody poniżej przeszkody. Przyjmuje się, że dla pstrągów woda poniżej przeszkody powinna być głębsza od wysokości do pokonania, która z kolei nie powinna być większa niż około 1,20 m. Nawet nieco wyższe pojedyncze przeszkody zdają się nie mieć wpływu na trwałe ograniczenie wędrówek pstrągów, ale serie licznych stopni, nawet znacząco niższych od granicznych, powiedzmy 0,30 m wysokości, potrafią zahamować wędrówki i odseparować górny bieg potoku. Trzeba tu podkreślić, że pstrągi są w uprzywilejowanej sytuacji w stosunku do innych ryb i dzięki przeszkodom docierają znacznie wyżej w potoku niż lipienie, czy okonie. Oznacza to też, że nie można parametrów odpowiednich dla pstrągów przenosić na całe środowisko pstrągowego potoku, w którym powiązanie dolnych i górnych partii powinno być swobodne nawet dla najmniejszych zwierząt.

Gdy temperatura wody w potoku opadnie do około 7-8 st. C, co następuje w początkach listopada w górach i z początkiem grudnia na północy Polski w rzekach biorących swój początek lub przepływających przez jeziora, pstrągi znajdują się na tarliskach. Charakterystyczne dla tarlisk są:

- kierunek wypływu wody, ze żwirowego dna do góry
- oraz czasami obecność wody źródlanej w wodzie wypływającej z dna.

Źródła w dnie potoku są wynikiem szczególnego układu warstw geologicznych w podłożu i najczęściej są związane z wychodniami skał nieprzepuszczalnych widocznych w potoku i na skarpach jego koryta. Progi skalne to jakby naturalna pralka dla żwiru: wezbrane wody tocząc pospółkę po skale wypłukują piasek, a pozostawiają czysty, luźny żwir.

Oprócz właściwego przepływu wody w żwirze, konieczne są ukrycia w stosunkowo szybkim i głębokim prądzie wody osobne dla ikrzyc i osobne dla mleczaków. Może to być spieniona woda, podmyty brzeg z nawisami traw, głęboczki pod korzeniami drzew.

Idealny potok tarliskowy to głęboki jar o brzegach gęsto porośniętych drzewami, których korony łączą się ponad wodą tworząc ciemny, piwniczny półmrok. Jeśli spotka się tarło pstrągów na otwartej wodzie, to będzie ono albo w rozległej rzece, albo w głębokiej wodzie.

1.2 Gniazda tarłowe

Gniazda tarłowe to charakterystyczne miejsca złożenia i zakopania ikry przez ikrzyce. Najczęściej występują na tak zwanych “garbach" gdzie głęboczek przechodzi w szybszy prąd wody. Załamanie spadku cieku powoduje wzmożony przepływ wody wewnątrz żwiru, czynnik sprzyjający inkubacji ikry, a stosunkowo szybki prąd wody ułatwia wykonanie gniazda. Inne miejsca, gdzie można zaobserwować gniazda, to czysty żwir poniżej zatopionych głazów lub skalnych progów, dno głębokich rynien, dno długich, płytkich szypotów o dużym spadku. Prędkość wody ponad gniazdem zawiera się pomiędzy 0,2 do 1,0 m/sek, a przybliżona głębokość wody od 10 do 150 cm. Gniazdo powstaje jako wynik kopania serii zagłębień w dnie, kończonych aktem składania i zapładniania ikry. Kopanie kolejnego zagłębienia zasypuje ikrę złożoną uprzednio, a ponadto, żwir przepłukiwany jest prądem wody i pozbawiany większości frakcji piaszczystych i ilastych. W efekcie końcowym powstaje charakterystycznie wydłużona elipsa jaśniejszego, odpłukanego z glonów i mułu żwiru, widoczna, przez co najmniej kilka dni po tarle. Od strony prądu wody gniazdo jest zagłębione poniżej oryginalnego dna, a jego koniec wystaje ponad powierzchnię dna, co dodatkowo stymuluje przepływ wody przez materiał gniazda. Pierwsze niewielkie wezbranie wody wyrównuje jednak dno, a brunatnice pokrywają opłukane ziarna żwiru, toteż ślad gniazda stosunkowo szybko zanika.

Wielkość gniazda daje się skorelować z wielkością ikrzycy, która je wykonała. Przyjmuje się, że długość gniazda wynosi około 3,5 długości ikrzycy, a szerokość 0,3 do 0,6 długości ikrzycy. Mleczaki uczestniczące w tarle nie mają wpływu na wielkość gniazda. Najczęściej ikrzyce zapładnia dominujący (największy) mleczak, lub młode, trzyletnie samce. Średniej wielkości mleczaki mają najmniejsze szanse na naturalne przekazanie swych genów w populacji, gdyż zajęte są walką z największymi mleczakami. W potokach, gdzie jedna para tartaków przypada na około 100 i więcej metrów długości cieku, walk w zasadzie nie obserwuje się.
  1  2  3  4  następna   


Sikora - suche chrusty


Polskie majówki cz. 2


Rekowski – makrelka, polska mucha


Wysocki – na zimowego potoka


Reguła - supersuszki