Pstrąża kołyska cz. I

Autor: Józef Jeleński | Dodany: 2002-12-19

wyślij znajomemu   wydrukuj stronę

poprzednia  1  2  3  4  następna   





Zapłodniona ikra zakopana w żwirze na głębokość 5 do 30 cm zawiera zarodek, który oddycha i wydala poprzez błonę jajową. Przepływ wody dostarcza tlenu i wypłukuje produkty przemiany materii. Prędkość rozwoju zarodkowego jest proporcjonalna do temperatury wody. Temperatura źródlanej wody wynosi około 7 st. C i od proporcji jej udziału w wodzie omywającej ikrę zależy jak długo rozwijał będzie się embrion. Na przykład z ikry pochodzącej z tarła odbytego 15 listopada, pływający wylęg ze zresorbowanym woreczkiem żółtkowym pojawił się 15 marca w wylęgarni korzystającej głównie z wody źródlanej, 15 maja w potoku leśnym z licznymi źródłami i 30 maja w płytkiej rzece, wyziębiającej się w zimie czasem do 0 st. C. Przewaga wylęgających się wcześniej osobników jest oczywista: krócej są narażone na zniszczenie w stadium bezwładnego jaja czy wylęgu z woreczkiem żółtkowym, wcześniej zaczynają żerować i ich pierwszy sezon wzrostu w potoku jest do 50% dłuższy, a wszystkie pstrągi wylęgłe po nich narażone są na pożarcie przez nie. Jednak zbyt wczesny wylęg może napotkać w potoku warunki zimowe z pochodem kry lodowej, wodę o temperaturze długotrwale zbliżonej do zera i brak drobnego pokarmu bezkręgowego. Wszystko to może doprowadzić do bardzo wysokiej śmiertelności.

Pstrąg z woreczkiem żółtkowym wylęgający się z jaja stara się przemieszczać w dół, do granicy dostępnych przestrzeni między ziarnami żwirowymi. Dopiero po zresorbowaniu woreczka żółtkowego pewnej nocy wypływa spomiędzy żwiru, podpływa do powierzchni wody, łyka porcję powietrza dla napełnienia pęcherza pławnego i zajmuje stanowisko w okolicy tarliska, aktywnie żerując. Potrafi przy tym przedrzeć się przez warstwę piasku zamykającą wyjście z przestrzeni międzyżwirowych do 8 cm grubości, o ile tylko w głębi żwiru zachowany był przepływ wody warunkujący jego przeżycie do tego momentu. Jego następcy, z natury rzeczy mniejsi, spływać muszą dalej, odganiani przez swoich wcześniej wylęgłych pobratymców. W płytkim potoku zagęszczenie wylęgu żerującego dochodzić może do 10 sztuk/m kw., a największa odległość, na jaką odpłynąć może świeżo wylęgły pstrąg ocenia się na 50 do 100 m. W pierwszym roku palczaki pstrąga rzadko odpływają dalej od gniazda niż 100 m w górę i 200 m w dół potoku. Tylko około 5 do 10% palczaków znajdowano dalej niż zakreślone tu granice. Znaczące migracje odbywają się na jesieni pierwszego roku, kiedy to w zasadzie młode pstrągi wybierają miejsce swego docelowego życia w słodkiej wodzie i ostatecznie wycofują się z nasłonecznionych płycizn. Szczególną wartość okazują się mieć wtedy potoki i strumienie, które wpadają do starorzeczy i płyną poprzez bagna i zagajniki olchowe równolegle do rzeki głównej. Znajdujące się tam nieproporcjonalnie głębokie, muliste, żyzne, zimne i porośnięte bełka poprzedzielane krótkimi żwirowymi szypotami są wyśmienitym miejscem wychowu pstrągów dwuletnich i trzyletnich. Maj - czerwiec w drugim lub trzecim roku życia jest okresem podejmowania migracji przez te formy wędrowne pstrąga, które podlegają w rzece procesowi smoltyzacji, czyli genetycznie uwarunkowanego przystosowania do życia w wodzie stojącej. Pstrągi podejmują czasem wędrówki tarlane w trzecim roku życia, szczególnie w małych potokach, ale większość ikrzyc na tarliskach rzecznych to cztero- i pięciolatki.

Dla wszystkich kategorii wiekowych pstrąga potrzebne jest odpowiednie miejsce w potoku i rzece. Brak któregokolwiek biotopu charakterystycznego dla odpowiedniego stadium rozwoju (rocznika) pstrąga może spowodować usunięcie się tego stadium z rozpatrywanego rejonu, i konsekwentnie, wszystkich następnych stadiów, włącznie z większością tarlaków. W warunkach naturalnych i przy zachowaniu dostępności tarlaki i tak powrócą na swe stare gniazda. Ale przy ocenie możliwości reprodukcyjnych pstrągów i planowaniu sztucznych urządzeń wspomagających naturalne tarło warto sobie z góry zadać pytanie, gdzie pomieszczą się poszczególne roczniki pstrągów i czy odpowiednia ilość naturalnych tarlaków będzie w zasięgu gospodarowania?

1.3 Charakterystyka żwiru tarlisk

Fundamentalne znaczenie dla przeżycia ikry i wylęgu ma charakterystyka żwiru tarlisk. Żwir o odpowiednim uziarnieniu i jego położenie w korycie są odpowiedzialne za odporność na erozję spowodowaną wezbraniami, zamulenie powodowane sedymentacją zawiesin mineralnych i organicznych, oraz zapewnienie stałego przepływu wody wokół ziaren ikry. Powinien także odseparować poszczególne ziarna ikry od siebie, co jest warunkiem ich przetrwania w długim okresie czasu życia podziemnego. Uziarnienie żwiru określa się parametrami pochodzącymi z tak zwanej analizy sitowej. Średnica ziarna żwiru to długość boku kwadratowego oczka, przez które ziarno to przechodzi. Frakcja żwiru to wszystkie ziarna pomiędzy zadanymi średnicami, na przykład żwir 20/40 przechodzi przez sito 40 mm, a pozostaje na sicie 20 mm. Analiza sitowa polega na przesianiu próbki żwiru przez serię sit o zmniejszających się oczkach kwadratowych, wysuszeniu przesianych frakcji, zważeniu frakcji i obliczenie ich procentowego udziału w stosunku do masy całej próbki. Używa się różnych serii sit do różnych celów, dla oceny żwiru tarlisk przyjęło się używać serii 2, 4, 8, 16, 32, 64, 132 mm dla ziaren żwirowych i 0,0625, 0,125, 0,25, 0,5 i l mm dla ziaren piaskowych. Części mniejsze od 0,0625 mm określane są jako zanieczyszczenia pylasto-ilaste, a większe od 132 mm nazywamy kułakami. W literaturze przedmiotu graniczne sito pomiędzy frakcją żwirową i piaskową bywa podawane od l do 6 mm, najczęściej l do 3 mm w zależności od autora, co wbrew pozorom niewiele zmienia ogólne wnioski wypływające z tych prac. Reprezentatywne próbki żwiru tarlisk do analizy sitowej powinny być pobierane przez zamrażanie, aby nie zgubić drobnych frakcji podczas pobierania próbki spod wody. W tym celu wbija się w dno potoku na głębokość 30 cm zaślepioną rurę stalową i napełnia ją ciekłym dwutlenkiem węgla. Przymarznięty do rury żwir w całości stanowi próbkę do analizy sitowej wykonywanej metodą na mokro lub na sucho. Wyniki analizy sitowej podawać można na różne sposoby, najczęściej jako:
- procentowa zawartość poszczególnych frakcji,
- kumulacyjna krzywa przesiewu “przechodzi przez sito" w procentach,
- teoretyczna średnia średnica żwiru, odpowiadająca dokładnie średnicy sita, dla której wartość “przechodzi przez sito" równa jest 50%, dso,
- teoretyczne średnice żwiru służące do obliczenia wskaźnika różnoziarnistości oraz średniej geometrycznej średnicy żwiru
poprzednia  1  2  3  4  następna   


Kocielski - na kardynała


Paszko - made of biots


Rzuć okiem na pupę!


Sikora - suche chrusty


Banachowski - małe i jeszcze mniejsze streamery